Erfgoed van migranten

Het Stadsarchief wil met haar archieven en collecties een afspiegeling zijn van de samenleving en bijdragen aan het behoud van het cultureel erfgoed van alle Amsterdammers. Van minderheidsgroepen die in de twintigste eeuw als (arbeids)migrant of vluchteling in Amsterdam zijn komen wonen, is tot nu toe echter weinig informatie in het archief terechtgekomen.

Natuurlijk zijn ze als inwoners van Amsterdam wel in de gemeentelijke archieven vertegenwoordigd, maar die geven een eenzijdig beeld. Sinds enkele jaren brengen we hier verandering in door migranten en vluchtelingen actief te benaderen en met hen in gesprek te gaan over de noodzaak van het documenteren van hun eigen Amsterdamse geschiedenis. Dit heeft inmiddels een aantal nieuwe aanwinsten opgeleverd, zoals het archief van de Stichting Marokkaanse Vrouwen Amsterdam (1990-1998), het archief van de Surinaamse wetenschapper en kunstenaar Rudi Beeldsnijder, het archief van de Stichting Forsa, steunpunt voor Antillianen en Arubanen, en Rapporten en gedenkboeken van Chinese scholen en verenigingen.

In 2004-2005 is een aantal interviews afgenomen met oprichters en andere sleutelfiguren van Amsterdamse migrantenorganisaties. Ook deze interviews bewaren we in het archief. Ze zijn voor iedereen beschikbaar, op deze website vindt u fragmenten.

Heeft u nog interessant archiefmateriaal of wilt u advies over het wel of niet bewaren van stukken, neemt u dan contact op met de afdeling Verwerving:

Interviews

Amsterdammers die in de twintigste eeuw als (arbeids)migrant of vluchteling naar de stad kwamen, zijn ondervertegenwoordigd in het Stadsarchief. Het Archief verzamelde daarom onlangs interviews met oprichters en sleutelfiguren van dertien Amsterdamse migrantenorganisaties. Hieronder volgt een verslag van dit project en een eerste presentatie van de betrokken organisaties.

Het Stadsarchief dankt alle geïnterviewden voor hun medewerking.

De heer Groenberg van Jongerencentrum Kwakoe toont een document

Waarom dit project?

Het Stadsarchief wil met haar archieven en collecties een afspiegeling vormen van de Amsterdamse samenleving. Uiteenlopende documenten als archieven, foto's, boeken, tekeningen en ansichtkaarten van personen, gebeurtenissen, organisaties, gebouwen en straten worden blijvend bewaard. Iedereen met een vraag over de geschiedenis van de stad kan dit geheugen van de stad gratis raadplegen. Maar het geheugen vertoont soms leemten. Dat is het geval met de geschiedenis van migranten.

Minderheidsgroepen die in de twintigste eeuw als (arbeids)migrant of vluchteling in Amsterdam zijn komen wonen, zijn vooralsnog in het Stadsarchief ondervertegenwoordigd. Daarom voert het Stadsarchief sinds enkele jaren een actief beleid om de diversiteit in haar archieven en collecties te waarborgen. Onderdeel van dit beleid is het project Eigentijdse geschiedenisdragers dat door financiële steun van de Mondriaanstichting www.mondriaanstichting.nl, het VSB fonds www.vsbfonds.nl en het AmsterdamseArchieffonds mogelijk gemaakt werd.

Doel en methode

"Eigentijdse geschiedenisdragers" richt zich specifiek op interviews en websites. Reden voor de gekozen methode van het interviewen is dat veel kennis over het ontstaan en functioneren van migrantenorganisaties vaak niet uit archiefstukken valt af te leiden, maar vooral in hoofden van mensen zit.
Ellis Jonker
Cultureel antropologe Ellis Jonker heeft in de tweede helft van 2004 interviews gehouden met 18 oprichters en andere sleutelfiguren van Amsterdamse organisaties van migranten. De vragen in de interviews waren erop gericht de wordingsgeschiedenis van migrantenorganisaties zichtbaar te maken. Ook werd bij de interviews gevraagd naar de persoonlijke achtergronden in Nederland en het land van herkomst.

Om een goede indruk te geven van het huidige functioneren van deze organisaties en de wijze waarop ze zich aan de buitenwereld presenteren, zijn waar mogelijk hun websites opgeslagen.

Deelnemende migrantenorganisaties

Amsterdam telt een groot aantal migrantenorganisaties. Omdat het afnemen van interviews een arbeidsintensieve methode is, konden we noodgedwongen maar een klein aantal organisaties benaderen. Bij de selectie daarvan speelden verschillende factoren mee. Zo zochten we bijvoorbeeld naar organisaties die al wat langer bestaan, organisaties die voortkomen uit de grootste etnische groepen in de stad, zoals Surinamers en Antillianen of als contrast juist hele kleine etnische minderheden representeren, zoals Ethiopiërs of Armeniërs.

Maar ook praktische factoren als bereidheid en beschikbaarheid speelden mee. Er zijn organisaties voor belangenbehartiging, maar bijvoorbeeld ook kerkgenootschappen, vrouwenverenigingen en een welzijnsorganisatie bezocht. Er is gesproken met Antillianen, Armeniërs, Chinezen, Ethiopiërs, Ghanezen, Marokkanen, Turken en Surinamers met een zeer uiteenlopende achtergrond, te weten:

Tung Lok
Vereniging voor oudere Chinezen.
Geïnterviewd de heer Liu, voorzitter en mevrouw Lieuw-Chin, oprichter en ere-voorzitter/lid.

St. Nanzi
Stichting voor opvang van Antillianen
De eerste Antilliaanse zelforganisatie in Amsterdam/Nederland. Geïnterviewd mevrouw Meyer-Cratz, oud-voorzitter.

Stichting Mi Oso es Mi Kas (ST. MOEMK)
Opvang van en hulpverlening aan tienermoeders en jonge moeders tussen de 12 en de 27 jaar uit Zuid-Oost, Amsterdam en omstreken, oorspronkelijk voor meisjes en vrouwen van Surinaamse en Antilliaanse afkomst, nu in brede zin gericht op meisjes/jonge vrouwen met een etnische achtergrond. Geïnterviewd mevrouw Sinester.

Armeens Apostolische kerk
Interview met de heer Cezveciyan, voorzitter.
Armeens sociaal-culturele Stichting Ararat
Geïnterviewd de heer Simonian, voorzitter.
Jongerencentrum Kwakoe
In 1975 begon Kwakoe als jongerencentrum, maar eind jaren tachtig van de twintigste eeuw is deze organisatie opgesplitst in Kwakoe Events (zomerfestival) en Stichting Afro-Surinaams Cultureel Centrum Kwakoe, recenter ook Kwakoe Podium. Geïnterviewd de heer Groenberg, mede-oprichter.

VENA
Vereniging Ethiopiërs in Nederland, afdeling Amsterdam.
Geïnterviewd de heer Abebe, voorzitter, en mevrouw Aliyou, lid vrouwencomité.

Dhr. Abebe en Mevr. Aliyou (VENA)

RECOGIN
Representative Council of Ghanaian Organisations in the Netherlands
Representatieve raad van de koepelorganisatie (vereniging) die de 28 Ghanese zelforganisaties in Nederland vertegenwoordigt. Geïnterviewd de heer Owusu-Sekyere, vice-voorzitter.

Alevitische Vereniging Amsterdam
Culturele vereniging met religieuze ondertoon voor en door Alevitisch-Turkse Amsterdammers. Geïnterviewd de heer Kayaturan, (mede)oprichter en oud-voorzitter, en zijn dochter Handan Kayaturan.

Stichting Sitara
Hindoestaanse vrouwenorganisatie, geïnterviewd mevrouw Ramdaras-Jaggan (voorzitter) en mevrouw Kandhai, sociaal-cultureel werkster.

Vereniging Asilah en de toekomst
Organisatie die samenwerking stimuleert tussen (Marokkaanse en Hollandse) organisaties, instanties en mensen in Amsterdam en de Marokkaanse stad Asilah, voortvloeiend uit de aanwezigheid van 120 families in Geuzenveld/Slotermeer) met wortels en banden in Asilah. Geïnterviewd de heer Boukaa, bestuurslid.

Fatih Moskee
Islamitische Stichting Nederland, Fatih-Amsterdam
In principe gericht op Turkse Amsterdammers. Interview met de heer Tas, mede-oprichter gelieerde jongerenvereniging (in hetzelfde gebouw gehuisvest) en bestuurslid Fatih moskee, en mijnheer Al, eveneens bestuurslid.

Radha Krishna Mandir
Religieuze Hindoestaanse organisatie, tempel voor Hindoes van Surinaamse of Indiase afkomst. Geïnterviewd dhr. R. Kewalbansing, penningmeester.

Resultaten

De gesprekken leverden veel nieuwe informatie op over de organisaties en bevatten bijvoorbeeld interessante informatie over de ervaringen van onderop met het integratie- en subsidiebeleid van de Gemeente Amsterdam. Logischerwijs toonden de interviews vaak een onlosmakelijke verwevenheid tussen het levensverhaal van de betrokken persoon en de oprichting en ontwikkeling van de organisatie. Uit de interviews kwam een heel divers beeld naar voren van kleine en grote, bloeiende en kwijnende organisaties, maar ook van de enorme inzet van soms een paar personen, de drijvende krachten achter de merendeels door vrijwilligers geleide organisaties. De persoonlijke gesprekken leverden het verhaal van organisaties die vaak verstopt zitten achter onopvallende gevels met slechts een klein bordje naast de deur.

Anders dan verondersteld bleek er wel degelijk veel archiefmateriaal aanwezig te zijn bij organisaties. Soms waren er ook al initiatieven ontplooid om de eigen geschiedenis vast te leggen, zoals de gesprekken met Surinamers van het eerste uur, georganiseerd door Kwakoe podium of de voorzitter van de Al Kabir moskee die zelf een beknopte geschiedenis van de moskee schrijft in het Arabisch. Maar niet altijd was men zich bewust van de historische waarde van documenten en bleek er archief door de papierversnipperaar te zijn vernietigd. Het contact met het Gemeentearchief betekende voor de organisaties, voor de geïnterviewden een waardering voor het eigen verhaal en bracht daarmee bewustwording over de eigen geschiedenis op gang.

De interviews zijn vanaf 2006 via de studiezaal te beluisteren. Het copyright van de interviews berust bij de geïnterviewden. Voor een andere vorm van gebruik van de interviews kunt u zich wenden tot het Stadsarchief. Daarnaast zijn er folders, brochures en jaarverslagen verzameld en foto's gemaakt. Bij enkele van de benaderde organisaties bleek behoefte aan advies voor een goede archivering en het op termijn onderbrengen van hun eigen archieven bij het Gemeentearchief Amsterdam. Contacten hierover blijven ook na het project doorgaan.

Eigentijdse geschiedenisdragers inspiratiebron voor studenten Medialab

Nog voor de afronding van het project diende zich een interessant vervolgproject aan. De Hogeschool van Amsterdam zocht in het kader van haar medialab een samenwerkingspartner met een idee voor een multimediatoepassing die door studenten in interdisciplinair verband tot een goed eindresultaat gebracht kon worden. Het onderwerp migrantenerfgoed leende zich hier goed voor. We vroegen de studenten een interactieve toepassing te ontwikkelen met als doel om migrantenorganisaties enthousiast te maken voor de eigen geschiedenis en de rol van het Gemeentearchief bij het bewaren daarvan te promoten.

Bas de Melker van het Stadsarchief test de Koffer

De studenten produceerden een archiefkoffer die door organisaties in eigen huis gebruikt kan worden om documenten, foto's en verhalen in op te slaan en zo zelf een beeld te geven van hun organisatie.

Contact

Verslag Verhalenconferentie

Hier vindt u een verslag van de werkconferentie Hebben verhalen de toekomst? die op 10 maart 2005 werd gehouden te Amsterdam.

Aan de orde komen onder andere:

Download het verslag PDF (80,81 Kb)
Laatst bijgewerkt op 21 april 2011