Sociaal-economische geschiedenis

Boeken

Hier brengen wij boeken onder de aandacht die zijn gebaseerd op de archieven en collecties die het Stadsarchief bewaart.
Voor online bestellingen raadpleeg de Stadsboekwinkel www.stadsboekwinkel.nl.

De admiraliteit van Amsterdam in rustige jaren

J.R. Bruyn, Amsterdam, 1970 / 810335

Het zeewezen omvat een ruime schakering aan activiteiten: niet alleen oorlogsvoering maar ook koopvaardij, visserij, ontdekkingsreizen, scheepsbouw en stuurmanskunst. Puttend uit geschreven en gedrukte bescheiden, berustend op openbare of soms particuliere collecties, tijdschriften en latere literatuur, geeft de auteur een beschrijving van wat zich achter de schermen afspeelde om telkens maar weer schepen op zee te krijgen, die zelfs in 'rustige' tijden eigenlijk niet gemist konden worden. In de eerste plaats worden de acties ter zee beschreven. Daarna komen het bestuur en de ingewikkelde financiering ter sprake, aangevuld met het relaas van de opvarenden van hoog tot laag en het verhaal van de maatschappelijke verhoudingen bij de vloot in rangen en klassen ter zee.

De Amsterdamse haven

1275-2005

Een prachtig uitgegeven kijk- en leesboek over de geschiedenis van de Amsterdamse haven. Het boek is zeer rijk geïllustreerd met 350 afbeeldingen van foto’s, schilderijen, tekeningen en kaarten. Het boek behandelt alle aspecten van de Amsterdamse haven: van de Oranjesluizen tot aan IJmuiden, van de scheepsbouw tot aan Sail, van de pakhuizen tot de stadsvernieuwing op de oostelijke eilanden.

Amsterdam — New York

Transatlantic Relations and Urban Identities since 1653

Op 2 februari 1653 ontving Nieuw-Amsterdam een begin van een stadsbestuur dat op Amsterdamse leest was geschoeid. Dankzij de handelsbelangen en de nauwe kerkelijke banden bleef de relatie tussen de twee steden bestaan ook nadat de stad in 1664 zijn huidige naam New York kreeg. De essays in dit boek behandelen het verschuivende evenwicht van Amsterdam naar New York in de onderlinge relatie met aandacht voor de rol van dominees en kooplieden, boeken en bankiers, consuls en toeristen, liederen en bomen.
VU uitgeverij Amsterdam 2005, 813203

Bijstand in Amsterdam

M.H.D. van Leeuwen, Amsterdam, 1992 / 811140

Armenzorg was een belangrijk instituut in de pre-industriële Europese samenleving. Het armoedeprobleem bestond eeuw na eeuw. Tot de problemen van de verschillende elites behoorde de vraag hoe met de armen om te gaan. De zorg van de armen was: hoe te overleven? Deze studie analyseert de werking van de Amsterdamse armenzorg in de eerste helft van de 19de eeuw met betrekking tot drie vragen: welke groepen gaven armenzorg en waarom? Welke groepen aanvaardden armenzorg en waarom? En: welke gevolgen had armenzorg voor de samenleving?

De Amsterdamse Boekhandel, deel III

I.H. van Eeghen, Amsterdam, 1965 / 811107

De Amsterdamse Boekhandel, deel III

De Amsterdamse Boekhandel, deel IV

I.H. van Eeghen, Amsterdam, 1965 / 811108

De delen III en IV van de studie naar de Amsterdamse boekhandel geven een overzicht van alle personen, boekverkopers/uitgevers/drukkers die direct of indirect in verband staan met de productie van en handel in het Franse boek. Bronnen zijn advertenties in couranten etc. Belangrijke bron voor de namen van boekverkopers/uitgevers zijn het Gildeboek met namen van nieuw ingeschreven gildeleden, dat in 1662 begint (in 1725 zijn er in totaal 196 gildeleden) en de contributieboeken van 1700-1739. Sedert 1711 zijn almanakken bewaard, waarin de verkoping van boeken is opgetekend.

De Amsterdamse Boekhandel, deel V.1, Amsterdam

I.H. van Eeghen, Amsterdam, 1978 / 811109

De Amsterdamse Boekhandel, deel V.1

De Amsterdamse Boekhandel, deel V.2, Amsterdam

I.H. van Eeghen, Amsterdam, 1978 / 811110

Samenvattende beschouwingen, overzichten en indices van de Amsterdamse boekhandel. Uiteenzetting van de gehele boekhandel in de provincie Holland van 1572-1795. Behandeld worden het Leidse boekverkopersarchief Luchtmans en het archief van de Leidse boekverkoper Pieter van der Aa.

Economische transformatie en stedelijke arbeidsmarkt

A. Knotter, Amsterdam, 1991 / 811051

In de tweede helft van de 19de eeuw evolueerde Amsterdam van een vroeg-kapitalistische handels- en consumptiestad naar een modern-kapitalistische 'grootstad'. In dit boek wordt onderzocht hoe deze ontwikkeling zich voltrok en welke gevolgen zij had voor de werkgelegenheid en het functioneren van de stedelijke arbeidsmarkt. De ontwikkeling van de werkgelegenheidsstructuur in de stad als geheel werd onderzocht. Daarnaast wordt per bedrijfstak beschreven hoe het aanbod van arbeidskrachten aan de veranderende werkgelegenheid werd aangepast en welke gevolgen dit had voor de organisatie van de arbeidsmarkt en de verdeling daarvan in submarkten en de arbeidsverhoudingen.

Electoraat en elite

B. de Vries, Amsterdam, 1986 / 810691

In de tweede helft van de 19de eeuw zijn er twee nauw met elkaar verstrengelde en elkaar wederzijds beïnvloedende veranderingsprocessen gaande: één op het gebied van de sociale structuur zelf en één op het gebied van de mentaliteit. De standenmaatschappij verdwijnt gaandeweg en de kansen op opwaartse sociale mobiliteit nemen toe. Tevens veranderen de opvattingen over de wenselijkheid van standsverheffing. In deze dissertatie ligt het accent vooral op het eerste aspect: op de vraag hoe de sociale structuur en de mobiliteitskansen veranderden.

De strijd om de Februaristaking

Annet Mooij


Een helder geschreven boek over de beleving en de betekenis van de februaristaking door de verschillende maatschappelijke groeperingen in het naoorlogse Amsterdam. De februaristaking als daad van verzet is altijd gekoesterd, maar bleef altijd de inzet van een onverzoenlijke politieke strijd.

Geluk door geestelijke groei

M. Lunenberg, Zwolle, 1988 / 811462

In 1919 vond in Den Haag een tentoonstelling plaats waaraan een congres gekoppeld was over de opvoeding van de rijpere jeugd. In totaal kwamen hier bijna 28.000 bezoekers op af, hetgeen een duidelijk signaal was van de groeiende bezorgdheid over de jeugd. Die bezorgdheid richtte zich vooral op jongeren uit lagere sociaal-economische milieus: baldadige jongens en zedeloze meisjes, die hun vrije tijd op straat doorbrachten. In dit boek wordt besproken hoe in de loop van de jaren '20 een pedagogische oplossing voor dit probleem werd ontwikkeld, namelijk jeugdzorg. Jeugdverzorgers waren zich ervan bewust dat zij niet konden zorgen voor goede behuizing en werk, maar zij hadden de hoop dat geestelijke groei zou bijdragen aan het geluk van hun pupillen.

Migrantenstad

Immigratie en sociale verhoudingen in zeventiende-eeuws Amsterdam. Erika Kuijpers

Duitsers, Noren, Denen en Zweden vormden in zeventiende-eeuws Amsterdam veruit de omvangrijkste groep buitenlandse migranten. Duizenden arriveerden jaarlijks in de haven op zoek naar een beter bestaan, op drift geraakt door de Dertigjarige Oorlog en andere crises. In Amsterdam gingen deze vreemdelingen
grotendeels op in de anonieme massa werkvolk van dienstmeisjes, havenarbeiders, varensgezellen, textielarbeiders en knechts in allerlei laaggeschoolde en slecht betaalde ambachten. Dit boek is een speurtocht naar de identiteit en het lot van deze zeventiende-eeuwse gastarbeiders. Waarom kwamen ze naar Amsterdam en hoe ging de stad met ze om? Waar gingen ze wonen, met wie trouwden ze, waar vonden ze werk en bij wie klopten ze aan in nood? Was Amsterdam werkelijk zo tolerant als altijd wordt beweerd?

Misdaad en straf in Amsterdam

J.E.A. Boomgaard, Amsterdam, 1992 / 811151

In 1535 vond de terechtstelling plaats van Jacob van Campen, bisschop van de wederdopers. De veroordeelde moest eerst een uur op het schavot zitten met een mijter op het hoofd. Vervolgens werd hem zijn tong afgesneden omdat hij daarmee de 'vallsche leeringe' had verkondigd en zijn rechterhand afgehakt, waarmee hij mensen had herdoopt. Tenslotte werd hij onthoofd. Dergelijke terechtstellingen hebben ten onrechte het beeld van de Amsterdamse strafrechtspleging in de late middeleeuwen bepaald. Misdaad kon op vele manieren worden bestraft: met bedevaarten, verbanningen, geselingen, verminkingen, doodstraffen, vrijheidsstraffen, vermogensstraffen en publieke straffen. In deze studie wordt de werkwijze van de hoogste stedelijke rechtbank in Amsterdam belicht. Met betrekking tot de strafrechtspleging wordt het einde van de middeleeuwen vaak gezien als een overgangsperiode. Er vonden veranderingen plaats op het gebied van de procedures en de strafoplegging, maar ook van de misdaad zelf. In deze periode werd de misdaad vooral gekenmerkt door gewelddadigheid. Dit in tegenstelling tot latere eeuwen, waarin vermogensdelicten zouden overheersen.

Het Pauperparadijs

Amsterdam-Noord tijdens de crisisjaren: Roza Dingemans, moeder van een door schulden en alcoholisme getroffen gezin, probeert koste wat kost haar waardigheid te bewaren. Ze ontleent trots aan een gerucht over een voorname afkomst en een misgelopen erfenis.
Maar is dat werkelijkheid of mythe?

Op zoek naar de feiten stuit haar kleindochter Suzanna Jansen op een verborgen stuk Nederlandse geschiedenis: een uniek heropvoedingsexperiment in de Drentse nederzetting Veenhuizen, waaraan haar voorouders zijn blootgesteld. In drie enorme gestichten werden vanaf 1823 tienduizenden arme stadsgezinnen gedrild tot nuttige burgers.

Eén van de archiefstukken die Suzanna Jansen raadpleegde tijdens het onderzoek voor haar boek is een dossier met honderdvierendertig pagina’s van de Sociale Dienst Amsterdam. Het beslaat een periode van tweeëntwintig jaar en geeft een beeld van hoe haar opa en oma het hoofd boven water probeerden te houden. Dit stuk kan nu "in het echt" worden gezien in onze Schatkamer, en staat op deze site als Dossier 139-628 in de Amsterdamse Schatten.

zie ook www.suzannajansen.nl

Twintig jaren Amsterdam

Th. van Tijn, Amsterdam 1965 / 810320

Dit boek beschrijft de maatschappelijke ontwikkeling van de hoofdstad van de jaren '50 van de negentiende eeuw tot 1876. Het economische leven kenmerkte zich door het cultuurstelsel, de handel met Nederlands Oost-Indië, een vrij belangrijke kapitaalmarkt en een aantal takken van nijverheid, meestal in verband met scheepvaart en aanvoer van koloniale waren. De sociale structuur was verstard, in politiek opzicht conservatief. Het culturele leven speelde zich af in exclusieve, deftige traditionele genootschappen.

Van pest tot aids

Vijf eeuwen besmettelijke ziekten in Amsterdam
Annet Mooij, Uitgeverij Thoth, Bussum, 2001 / 812651

Warm speeksel van een gezonde ezel. Dit middel werd vijf eeuwen geleden aanbevolen tegen lepra. Besmettelijke ziekten als lepra zijn er altijd geweest, maar de kennis en de denkbeelden erover, de beleving en de bestrijding ervan verschillen van tijd tot tijd. Van Pest tot Aids laat aan de hand van zes volksziekten uit heden en verleden de veranderingen zien in vijf eeuwen bestrijding en preventie ervan in Amsterdam.
Auteur van deze uitgave is Annet Mooij. Eveneens van haar hand verscheen in 1999 de publicatie De polsslag van de stad, 350 jaar academische geneeskunde in Amsterdam.

Laatst bijgewerkt op 15 aug 2008