Algemene geschiedenis

Boeken

Hier brengen wij boeken onder de aandacht die zijn gebaseerd op de archieven en collecties die het Stadsarchief bewaart.
Voor online bestellingen raadpleeg de Stadsboekwinkel www.stadsboekwinkel.nl.

Herinneringen aan de Bijlmermeer

Het tiende deel in de serie ‘Bibliotheek van Amsterdamse Herinneringen’. In deze reeks staan herinneringen aan Amsterdamse buurten centraal, dit keer die aan de Bijlmermeer.

Het is een rijk geïllustreerd boekje geworden, vol persoonlijke verhalen, terugblikken en anekdoten van (oud-)bewoners van de Bijlmermeer. De vroegste herinnering in deze publicatie gaat terug tot het jaar 1942. Dan is de Bijlmermeer nog een poldergebied, waar kinderen in het weiland spelen. De pioniers die in de jaren zestig en zeventig naar de Bijlmer trekken, blikken terug op een woonwijk in de steigers, zonder stoeptegels en zonder metroverbinding.Er wordt geklaagd over criminaliteit, gemopperd over liften die niet werken en bussen die apartheid kennen: wit voorin, zwart achterin. Lof is er voor café De Nachtegaal en kinderboerderij Gliphoeve. Geroemd worden vooral de tolerantie en saamhorigheid: ‘Hier was het leven én buitenland én vaderland: een perfecte synthese.’


De ‘Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen’ is een samenwerking van het Stadsarchief Amsterdam, Het Parool en uitgeverij Lubberhuizen. Het Parool en het Stadsarchief roepen regelmatig op herinneringen aan Amsterdamse buurten naar het Stadsarchief te sturen. Uit deze inzendingen wordt een selectie gemaakt die in de reeks wordt gepubliceerd. Alle inzendingen worden in het stadsarchief bewaard.

Bijlmermeer. O.r.v. Paul Arnoldussen en Ellen Grabowsky (Bibliotheek van Amsterdamse Herinneringen, deel 10). ISBN 978 90 5937 1194, 12,50

De polsslag van de stad

Sla dit boek open en de hel breekt los. Dieven en moordenaars, fraudeurs en messentrekkers, hoeren en klaplopers trekken in een bonte stoet voorbij. Wat mis kan gaan, gaat mis: mensen vallen in de gracht, bruggen storten in, kanonnen gaan zomaar af.
Welkom in de wereld van Jacob Bicker Raye. Veertig jaar lang, van 1732 tot 1772, hield deze Amsterdamse ambtenaar een kroniek bij die hij vulde met nieuws uit zijn woonplaats. Het resultaat is een zinderend verslag van de polsslag van de stad. Ontmoet apotheker Folteken, bij wie de heksen rond zijn hoofd vlogen. Of de arme vrouw uit de Jordaan wier levende lijf door de ratten was aangevreten. ‘Er zijn honderden mensen op afgekomen, die dat mens in die droevige toestand met veel gaten in haar lichaam zo hebben aangetroffen.’ En leef mee met de mooie Bregje, de vroegere werkster van Bicker Raye, die werd gegeseld en verbannen uit de stad omdat ze welgeteld zes zilveren vorken had gestolen. Machiel Bosman maakte een ruime keuze uit de kroniek, hertaalde de teksten, leidde ze in en voorzag ze van commentaar. Het resultaat is een unieke inkijk in het Amsterdam van de achttiende eeuw.

Machiel Bosman (1972) is historicus en schrijver van onder meer Elisabeth de Flines, dat in 2008 werd genomineerd voor zowel de Grote Geschiedenisprijs als de ako-Literatuurprijs. Uit het juryrapport van die laatste: ‘Een Shakespeariaans drama over liefde en macht, eer en geluk, moed en verraad. Bosman combineert op unieke wijze de zorgvuldigheid van de geschiedwetenschap met de verbeeldingskracht van de literatuur.’

In tegenstelling tot wat Bosman meldt in zijn boek, hebben wij het dagboek van Bicker Raye niet integraal gepubliceerd op deze website.

Jacob Bicker Raye

De wereld van Christiaan Andriessen

Amsterdamse dagboektekeningen 1805-1808

Het dagboek van de kunstenaar Christiaan Andriessen (1775-1846), dat hij van 1805 tot en met 1808 met pen en penseel tekende, is een unieke bron om het alledaagse leven van die tijd te leren kennen. Familie en vrienden, politieke gebeurtenissen en impressies van het Amsterdamse straatleven vormden zijn belang-rijkste onderwerpen. De tekeningen laten, met name door de vaak bijzondere blikrichtingen en uitsneden, een zeer persoonlijke visie op de werkelijkheid zien, die dikwijls lijkt vooruit te lopen op de fotografie.
Hij voorzag de tekeningen van schriftelijk commentaar, vaak in geheimschrift.


In De wereld van Christiaan Andriessen worden de honderd mooiste tekeningen afgebeeld en van uitgebreid commentaar voorzien. Twee inleidende teksten, van Annemieke Hoogenboom en Jan Stroop, gaan in op de kunsthistorische en taalkundige aspecten van het dagboek van Andriessen.

Het dagboek is een uniek egodocument, van hoge artistieke kwaliteit en van grote waarde als bron voor de bestudering van het verleden van Nederland.

Resoluties van de Vroedschap van Amsterdam II

Resoluties van de vroedschap van Amsterdam 1551-1565
Uitgegeven door P.H.J. van der Laan en R. Bessem

De Mariakapel in de Oude Kerk met beschilderd raam, voorstellende de aanbidding der Herder; en het Amsterdamse stadswapen door Dirck Crabeth, 1555.

In de 16e eeuw is de vroedschap een bestuurscollege dat 36 leden telt. Hun taken zijn enigszins vergelijkbaar met die van de huidige gemeenteraad. De vroedschap adviseert de burgemeesters en verleent goedkeuring aan voorstellen van de burgemeesters. De onderwerpen waarover de vroedschap vergaderde betreffen enerzijds ‘landszaken’ zoals het stemgedrag van Amsterdam in de Staten van Holland en anderzijds stedelijke aangelegenheden, zoals openbare werken en het innen van belasting.

De besluiten van de vroedschap zijn opgetekend in 81 boeken die worden bewaard in het archief. De oudste Vroedschapsresoluties zijn onder leiding van P.H.J. van der Laan (†) uitgegeven en toegelicht. Het tweede deel, met de besluiten uit de periode 1551-1565 is nu verschenen.

Uit de besluiten blijkt wat er in deze 15 jaren in de stad is gebouwd. Belangrijke projecten waren de bouw van de Waag op de Dam en de aanleg van de Nieuwe Brug. Voor de Mariakapel van de Oude Kerk bestelde de Vroedschap een prachtig gebrandschilderd raam met het stadswapen. En de toren kreeg nieuwe klokken en een nieuw ‘oorloogie’.

Veel besluiten betreffen de handel en allerlei belastingen: op wijn, bier, zeep, laken, graan, olie, turf, vis, vlees, zout en nog meer. Ook over zaken van algemeen belang spreekt de vroedschap: over het weeshuis en over de hoofdschool. En als de pest in de zomer van 1557 weer toeslaat neemt de Vroedschap noodmaatregelen ‘up hoope mede dat de voors. Zieckte desen anstaende wyntertijt duer Goodst gracie ophouden ofte minderen zal’.

Amsterdam 366 dagen

366 bijzondere momenten uit de rijke geschiedenis van Amsterdam. Voor iedere dag een op de linkerpagina een interessant verhaal en op de rechterpagina een prachtige (kleuren)foto. Van de naaktlopende wederdopers op 23 februari 1535 tot de rouwbetuigingen naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh op 2 november 2004. Van het tolprivilege van graaf Floris V als erkenning voor een groeiende nederzetting aan de Amstel tot de kus van Willem Alexander en Maxima op hun huwelijksdag 2 februari 2002. Het boek is een bonte aaneenschakeling van markante momenten, feesten die zijn gevierd en rampen die de stad hebben getroffen. Ieder verhaal is geïllustreerd met afbeeldingen van foto’s, prenten en documenten uit de grote schatkamer, die het archief steeds weer blijkt te zijn. Amsterdam van dag tot dag, en geen dag hetzelfde.

Het A'dam boek

M.Hageman, Thoth / Stadsarchief Amsterdam,
Bussum, tweede druk 2005 / 812976

Amsterdam: een bruisende, moderne stad én een stad met een rijke geschiedenis, die zichtbaar wordt in monumenten, musea en archieven. Het Amsterdam Boek geeft een uniek en levendig portret van de hoofdstad in al haar facetten aan de hand van tot de verbeelding sprekende foto's, kaarten, tekeningen, brieven en andere archiefschatten.

Bijna vierhonderd afbeeldingen, vergezeld van bondige en heldere teksten weerspiegelen de ontwikkeling van Amsterdam, vanaf de eerste vermelding van de stad in 1275 tot aan de aanleg van IJburg; van de Dam tot de Stopera, van Rembrandt tot Karel Appel en van Anne Frank tot Johan Cruijff.

Het boek toont de handel die Amsterdam groot maakte en de macht die daaruit voortvloeide. Het laat ook een ongekende bloei op het gebied van kunst en architectuur zien. Verder wordt een blik geboden op de gewone Amsterdammers, hun huizen, hun werk en ontspanning, hun onderwijs, geloof en zorgvoorzieningen, oorlogen en oproeren.

De selectie, voornamelijk afkomstig uit het Stadsarchief Amsterdam, maar ook uit andere instellingen zoals het Rijksmuseum en het Amsterdams Historisch Museum, bevat topstukken die gezichtsbepalend zijn voor Amsterdam, maar besteedt bovendien aandacht aan minder in het oog springende zaken: mooie, ontroerende of grappige objecten die de stad van een onverwachte kant laten zien.

Het Amsterdam Boek: een schatkamer in handformaat!

De Amsterdamse geschiedenis

in meer dan 100 verhalen

Mariëlle Hageman, bekend van Het Amsterdam Boek, heeft op basis van archiefstukken een selectie gemaakt van meer dan 100 verhalen over belangrijke momenten maar ook over het dagelijks lief en leed in Amsterdam in het verleden.

Naast akten van notarissen, notulen van bestuursvergaderingen en financiële stukken uit de boekhouding bevatten archieven ook veel persoonlijke documenten: dagboeken, brieven, verjaardagsversjes, reisverslagen, en nog veel meer. En in oude kranten en tijdschriften lees je de mening van journalisten over de dagelijkse gebeurtenissen in hun eigen tijd. Zo zijn er heel wat aardige anekdotes en persoonlijke commentaren te vinden op historische gebeurtenissen.

Mariëlle Hageman heeft een selectie gemaakt van meer dan 100 verhalen over belangrijke momenten maar ook over het dagelijks lief en leed in Amsterdam in het verleden.

Over de Beeldenstorm van 1566 bijvoorbeeld heeft Laurens Reael, één van de leiders van de calvinisten, beschreven hoe in de Oude Kerk ´ene Jasper, die korendrager was´ begon met de vernielingen en hoe, een paar jaar eerder nog een vrouw die een pantoffel naar een Mariabeeldje gooide werd verdronken in een wijnvat met water. Hoe de aanslag op Amsterdam door stadhouder prins Willem II in 1650 mislukte omdat de gidsen van het leger door regen en duisternis de weg kwijt raakten is fraai beschreven door een anonieme tijdgenoot.

Ziekte en dood zijn vaak onderwerp in dagboeken en brieven. Een arts, gespecialiseerd in het genezen van de pest, beschrijft hoe hij zijn patiënten behandelt in 1655 en in 1782 vertelt een vader hoe hij zijn dochtertje geneest van zenuwtrekken met elektriciteit. Hanna da Costa beschrijft in haar dagboek op
ontroerende wijze hoe zij haar dochter verliest door een krampachtige hoest. Het is dan 1854.

En dan zijn er de verhalen uit het recente verleden: hoe Robert Jasper Grootveld als anti-rookmagiër in 1962 opriep de sigaret uit te bannen, hoe de Beatles in 1964 landden op Schiphol en hoe, kort geleden nog, een uit de hand gelopen burenruzie leidde tot brand waarbij de familie Tokkie op straat kwam te staan.

Het Amsterdamspel

Wat weet jij van je stad?

Het Amsterdamspel is een, leuk en informatief vraag- en antwoordspel over Amsterdam.

Amsterdam is een prachtige stad met een rijke geschiedenis die heeft geleid tot de bruisende hoofdstad van nu. Voor iedereen die de stad kent of beter wil leren kennen is er nu het Amsterdamspel. Een triviant-achtig kaartspel waarin weetjes over de hoofdstad centraal staan. Informatief maar vooral ook leuk.

In het Amsterdamspel wordt middels vragen en antwoorden ingegaan op de:

Het spel maakt op een eenvoudige wijze interessante informatie over de stad toegankelijk voor een breed publiek. Spannend, leuk en leerzaam, voor jong en oud, en een must voor elke echte Amsterdammer.

In het spel strijden twee tot vier spelers, vanaf 12 jaar, voor de titel ‘Amsterdammer van de dag’. Hiervoor krijgen ze om de beurt een vraag in een van de verschillende categorieën. Bij het juiste antwoord verdient een speler een Amsterdammertje van de desbetreffende categorie. Degene die als eerste van alle categorieën een Amsterdammertje heeft verzameld heeft gewonnen.

Het spel is uitgevoerd in een mooie hardkartonnen doos en bevat 48 vragenkaarten, 30 puntenkaarten, 1 rondekaart en 1 spelregelkaart. Bovendien zit een fullcolour foldertje in de doos met leuke informatie over de stad, geïllustreerd met indrukwekkende foto’s.

Archiefschatten

B. Bakker, M.B. de Roever, R. Koops e.a., Gemeentearchief, Amsterdam, Waanders, Zwolle, 1991 / 811096

Het oudste Nederlandse archiefstuk dateert uit de tiende eeuw. Al in de middeleeuwen werden de meer belangrijke archieven beheerd door registermeesters of chartermeesters, de voorlopers van de moderne archivaris. Sindsdien zijn de archieven meegegroeid met de ontwikkeling van de samenleving, zowel in het belang van de overheid als van de burger. De Nederlandse archieven zijn dan ook de belangrijkste bronnen van onze vaderlandse geschiedenis. In 1891 richtte een aantal archivarissen een vereniging van vakgenoten op om gezamenlijk de belangen der archiefzorg te behartigen. Het honderdjarig jubileum was aanleiding tot de tentoonstelling Archiefschatten, duizend jaar in honderd stukken. In deze bundel worden de meeste op de tentoonstelling getoonde stukken afgebeeld en beschreven.

De bevrijding van Amsterdam

H. de Liagre Böhl, G. Meershoek, Amsterdam, 1989 / 810877

Historicus De Liagre Böhl en politicoloog Meershoek vertellen op pakkende wijze het intrigerende verhaal van de strijd om macht en moraal in Amsterdam na het vertrek van de Duitse bezetter in 1945. Beschreven worden o.a. de politieke machtsstrijd en de morele paniek onder alle politiek-maatschappelijke stromingen over jeugdverwildering en gelegenheidsprostitutie van Canadezenvriendinnen.

De 25 dagen van Amsterdam

Aan de hand van 25 beslissende momenten uit de Amsterdamse geschiedenis krijgt u inzicht in de wording van de stad. De 25 dagen van Amsterdam is een maandelijks verschijnend tijdschrift, waarin steeds een historische dag in detail wordt beschreven. Elke aflevering behandelt een periode en plaatst het moment in een breed en begrijpelijk perspectief. Samen vormen de afleveringen een doorlopende
geschiedenis. Leer de huidige stad beter begrijpen door de belangrijke historische verhalen te kennen. De Amsterdamse identiteit is een erfenis van vele eeuwen, volkeren en culturen. In het eerste deel schrijft René van Stipriaan over de branie van de Amsterdammers. Ben Speet beschrijft hoe Amsterdam voor het eerst van zich liet spreken bij de Middeleeuwse graaf Floris V. De 25 dagen van Amsterdam wordt door uitgeverij Waanders uitgegeven in samenwerking met het archief.

De dood van een onderduiker

Louis van Gasteren en de waarheid

In mei 1943 sloeg Louis van Gasteren de Duits-joodse onderduiker Walter Oettinger dood. Ruim een jaar later werd Van Gasteren wegens doodslag veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. In januari 1946 kwam hij vrij. Na de oorlog verklaarde Van Gasteren dat Oettinger een gevaar voor hem en anderen had gevormd en dat hij na gemeen overleg met het verzet werd geliquideerd.

Journalist Eric Slot deed jarenlang onderzoek naar deze zaak. In De dood van een onderduiker schetst Slot een beeld van de gebeurtenissen op de avond van de dood van Oettinger en wat er daarna gebeurde.

Geschiedenis van Amsterdam

De nieuwe Geschiedenis van Amsterdam is vanaf 2004 bij Uitgeverij SUN verschenen. Het laatste deel verscheen in mei 2007. Vijf rijk geïllustreerde banden omvat de serie, samengesteld door de meest vooraanstaande historici. Dit unieke project is tot stand gekomen onder auspiciën van de Jan Wagenaar Stichting en met medewerking van het Stadasarchief Amsterdam.


In de jaren dertig van de vorige eeuw verscheen het laatste standaardwerk over de geschiedenis van Amsterdam. Met de nieuwe Geschiedenis van Amsterdam is er nu een waardige opvolger. Aan dit omvangrijke project werkten twintig gerenommeerde historici mee die elk een bijdrage leverden op hun vakgebied. Daarnaast heeft een afzonderlijke beeldredactie jaren besteed aan een speurtocht naar onbekende beelddocumenten in archieven en musea. Resultaat: een prachtig geïllustreerde Geschiedenis van Amsterdam in vijf banden, die leest als een roman, maar ook een grondige en eigentijdse beschrijving is van de Amsterdamse geschiedenis.

Deel 3 en 4 zijn verkrijgbaar via de site van de Stadsboekwinkel.

Herinneringen aan de Jordaan

Verhalen met herinneringen aan de Jordaan, aangrijpende verhalen aangevuld met prachtige foto's

Herinneringen aan de Jordaan bevat verhalen die door de lezers van Het Parool zijn ingezonden. Het gaat om herinneringen aan indrukwekkende gebeurtenissen of kleine voorvallen, geschiedenissen verbonden met een plek, of gewoon aardige anecdotes.

Herinneringen aan de Jordaan is onderdeel van de serie Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen. De verhalen in deze boekjes worden ook, al of niet in digitale vorm, bewaard in het Stadsarchief.

Herinneringen aan Nieuw-Zuid

Verhalen met herinneringen aan Nieuw-Zuid, aangrijpende verhalen aangevuld met prachtige foto's

Herinneringen aan Nieuw Zuid bevat verhalen die door de lezers van Het Parool zijn ingezonden. Het gaat om herinneringen aan indrukwekkende gebeurtenissen of kleine voorvallen, geschiedenissen verbonden met een plek, of gewoon aardige anekdotes.
Dit is een van de eerste delen in de serie Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen. De verhalen in deze boekjes worden ook, al of niet in digitale vorm, bewaard in het Stadsarchief.

Herinneringen aan Noord

Verhalen met herinneringen aan Noord, aangrijpende verhalen aangevuld met prachtige foto's

Herinneringen aan Noord bevat verhalen die door de lezers van Het Parool zijn ingezonden. Het gaat om herinneringen aan indrukwekkende gebeurtenissen of kleine voorvallen, geschiedenissen verbonden met een plek, of gewoon aardige anecdotes.

Dit is een van de eerste delen in de serie Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen. De verhalen in deze boekjes worden ook, al of niet in digitale vorm, bewaard in het Stadsarchief.

Herinneringen aan Oost

Verhalen met herinneringen aan Oost, aangrijpende verhalen aangevuld met prachtige foto's

Herinneringen aan Oost bevat verhalen die door de lezers van Het Parool zijn ingezonden. Het gaat om herinneringen aan indrukwekkende gebeurtenissen of kleine voorvallen, geschiedenissen verbonden met een plek, of gewoon aardige anecdotes.
Dit is een van de eerste delen in de serie Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen. De verhalen in deze boekjes worden ook, al of niet in digitale vorm, bewaard in het Stadsarchief.

Herinneringen aan Oud-Zuid

Verhalen met herinneringen aan Oud Zuid, aangrijpende verhalen aangevuld met prachtige foto's

Herinneringen aan Oud Zuid bevat verhalen die door de lezers van Het Parool zijn ingezonden. Het gaat om herinneringen aan indrukwekkende gebeurtenissen of kleine voorvallen, geschiedenissen verbonden met een plek, of gewoon aardige anecdotes.

Herinneringen aan Oud Zuid is onderdeel van de serie Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen. De verhalen in deze boekjes worden ook, al of niet in digitale vorm, bewaard in het Stadsarchief.

Herinneringen aan De Pijp

Verhalen met herinneringen aan de Pijp, aangrijpende verhalen aangevuld met prachtige foto's

Herinneringen aan de Pijp bevat verhalen die door de lezers van Het Parool zijn ingezonden. Het gaat om herinneringen aan indrukwekkende gebeurtenissen of kleine voorvallen, geschiedenissen verbonden met een plek, of gewoon aardige anecdotes.

Herinneringen aan de Pijp is onderdeel van de serie Bibliotheek van Amsterdamse herinneringen. De verhalen in deze boekjes worden ook, al of niet in digitale vorm, bewaard in het Stadsarchief.

Oorkonden van Amsterdam tot 1400

P.H.J. van der Laan, Amsterdam, 1993 / 811732

Deze catalogus is verschenen ter gelegenheid van de 700ste verjaardag van het tolprivilege van graaf Floris V voor Amsterdam, de oorkonde waarin deze stad voor het eerst vermeld wordt. In dit oorkondenboek zijn in de eerste plaats oorkonden in eigenlijke zin opgenomen: geschriften, opgemaakt in een bepaalde vorm, als rechtsgeldig bewijs van de verkrijging of bevestiging van een recht of als bewijs van een rechtshandeling. Verder zijn ook enige brieven en mandementen (bevelen aan ambtenaren) opgenomen. De uitgave bestrijkt de periode van 1275 tot en met 1399. Dit laatste jaartal werd uitsluitend gekozen in verband met de omvang van het beschikbare materiaal.

Resoluties van de Vroedschap van Amsterdam

P.D.J. van Iterson, P.H.J. van der Laan, Amsterdam, 1986 / 810609

De resoluties van de Amsterdamse vroedschap over de jaren 1536-1795 vormen een uiterst belangrijke bron voor zowel de stedelijke als de Nederlandse geschiedenis. Nummer 14 in de reeks Publicaties van de Gemeentelijke Archiefdienst van Amsterdam is de door drs P.D.J. van Iterson en drs P.H.J. van der Laan bewerkte uitgave van de resoluties uit de periode 1490 tot 1550. Juist omdat met betrekking tot de tijd vóór 1578 de historiografie van de hoofdstad minder ontwikkeld is, is deze bronnenuitgave van groot belang voor historici, juristen, sociologen en stedebouwkundigen.

Laatst bijgewerkt op 2 okt 2009

Familiegeschiedenis | Fotografie | Kunst en Cultuur | Sociaal-economische geschiedenis | Topografie