Haaldoden

nr. 005001000025 Overleden Amsterdammers die voor sectie naar het gasthuis werden gebracht en daar op het kerkhof begraven werden, heetten ‘haaldoden’. In het archief van de Burgerlijke Stand zijn registers waarin de namen van de haaldoden en de omstandigheden waaronder zij werden aangetroffen, staan opgetekend. Soms stonden in de kleren van de dode initialen geborduurd. Dan werd het stukje stof met de letters uit de kleding geknipt en toegevoegd aan de inschrijving.

Glorietijd voorbij

In het laatste kwart van de achttiende eeuw kwam aan de glorietijd van de oude Republiek een eind. De Verenigde Oostindische Compagnie en de West Indische Compagnie gingen ter ziele. Amsterdam voelde dat ook. De bevolking liep terug en de armoede nam toe. De sterfte onder de Amsterdammers was hoog. Strenge winters met een tekort aan vers drinkwater en de uitbraak van pokkenepidemieën waren hiervan onder meer de oorzaak. De Franse bezetting in 1795 verergerde de situatie. Amsterdam was er tientallen jaren ellendig aan toe.

Lijkschouwing in het Gasthuis

In de stad stierven mensen op straat door uitputting, verwaarlozing of zelfmoord. De gevonden lijken werden van de straat of uit het water gehaald en voor lijkschouwing naar het Gasthuis aan de Overtoom gebracht. Een stadsinspecteur pleegde sectie. Daarna werden zij op het kerkhof van het Gasthuis begraven. Soms liet men de sectie achterwege. Een zwerver ging ‘vol met ongedierte, met alles de kist in’.

Haaldoden

De gevonden lijken werden haaldoden genoemd. In registers, die lopen van 1777 tot 1811, tekenden ambtenaren op om wie het ging en op welke plaats de persoon aangetroffen was. Ook de datum en de mogelijke doodsoorzaak werden vermeld Deze registers in het archief van de Burgerlijke Stand worden de boeken van de haaldoden genoemd.
Vaak kon men de overledenen niet meer identificeren. Na verdrinking waren bijvoorbeeld hun gezichten opgezwollen en onherkenbaar geworden. Aan sommige bladzijden zijn daarom met een speld lapjes vastgeprikt. Het zijn stukjes stof met geborduurde initialen, afkomstig uit de kleding van de haaldoden. Men hoopte op die manier onbekende personen later te kunnen identificeren.
'Register van haaldooden', archief van de Burgerlijke Stand, 1777

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<