10 februari t/m 20 mei 2012
De toegang is gratis
Deze tentoonstelling is gebaseerd op de publicatie In Memoriam, de gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen, 1942 – 1945. Schrijver Guus Luijters heeft voor dit boek de personalia van bijna 18.000 in de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen bijeengebracht. Van 3.000 kinderen is ook een foto gevonden, mede dankzij de jarenlange speurtochten van onderzoekster Aline Pennewaard.
De tentoonstelling in het Stadsarchief bestaat uit drie delen. In de grote hal van het Stadsarchief komt een monumentale presentatie te staan: een zeventig meter lange tafel in vier delen waarop de teruggevonden foto’s van 2.900 kinderen te zien zijn, gerangschikt per transport van kamp Westerbork naar de vernietigingskampen. Voor bezoekers is een naamregister op de foto’s beschikbaar.
![]() |
Jetty Hes (links), Kitty Hes, met hun nichtje Yvonne Hes (midden) in het Jan van Galenpark in Amsterdam, juli 1939. Yvonne Hes overleefde de oorlog en zond deze foto in. |
Op de glazen wanden van de tentoonstellingsruimte zijn de namen aangebracht van 18.000 gedeporteerde en vermoorde kinderen. In de tentoonstellingsruimte worden de verhalen van vijftien Amsterdamse kinderen verteld. Hier zijn originele documenten te zien waarin de kinderen worden vermeld, zoals de gezinskaarten en archiefkaarten van het Amsterdamse bevolkingsregister. Maar ook de lijsten van de gedwongen registratie tot Jood in 1941, persoonskaarten uit de cartotheek van de Joodse Raad en transportlijsten van kamp Westerbork. Deze gedetailleerde administratie geeft een indringend beeld van de organisatie en omvang van de Sjoa in Nederland.
Van een aantal kinderen zijn persoonlijke zaken bewaard gebleven. Bijvoorbeeld familiefoto’s, kindertekeningen, schoolrapporten, gedichten, een poëziealbum. Samen met de originele documenten vertellen deze persoonlijke bezittingen unieke en ontroerende verhalen. Verhalen die staan voor ieder uniek leven van elk van de uit Nederland gedeporteerde kinderen. Het doel van boek en tentoonstelling is om zoveel mogelijk kinderen weer een gezicht te geven en iets van hun identiteit te herstellen. Er zijn vitrines gereserveerd voor foto’s en documenten die na de voltooiing van boek en tentoonstelling worden ingezonden.
Bekijk een presentatie van de nagekomen foto's
![]() |
Lineke de Vries met haar moeder Eva de Vries-Gans. |
Veel aandacht wordt besteed aan archiefdocumenten en wat zij ons vertellen over de Jodenvervolging. De woningkaart van Anne Frank, de verplichte aanmelding als Jood in januari 1941 en de transportlijsten naar Auschwitz en Sobibor. Zo wordt duidelijk hoe de bestaande bevolkingsregistratie door de Duitse machthebbers werd misbruikt en uitgebreid tot instrument voor massamoord.
Tenslotte wordt stil gestaan bij enkele kinderen die ook in de tentoonstelling te zien zijn. Sientje Abram, Lineke de Vries, Heinz Geiringer. Drie namen uit bijna 18.000 vermoorde kinderen. Dankzij dit project hebben zij weer iets van hun identiteit teruggekregen.
Tijd: Woensdag 13.00 en 15.00
Locatie: Bodenplein (tweede etage De Bazel)
Prijs: 4 euro
Film
Tijdens In Memoriam is in de Filmzaal van het Stadsarchief de documentaire Herinnering aan een vermoord kind. De 18.000 uit Nederland gedeporteerde en vermoorde Joodse kinderen, 1942-1945 van Willy Lindwer te zien. Lees meer over deze film.
Website
Lees de verhalen van vijftien Amsterdamse kinderen
Toespraken tijdens opening In Memoriam, 9 februari 2012
Aline Pennewaard, beeldredacteur In Memoriam PDF (665,57 Kb)
Ronald Leopold, algemeen directeur Anne Frank Stichting PDF (82,76 Kb)
Marens Engelhard, directeur Stadsarchief Amsterdam PDF (7,24 Kb)
Amsterdam in Gesprek
Tijdens de interviewserie Amsterdam in Gesprek is diverse zondagen aandacht besteed aan de geschiedenis van Joods Amsterdam. Bekijk het gesprek met Salvador Bloemgarten over het Joodse leven tussen 1890 en 1940 online:
Boek
In Memoriam, de gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen, 1942 – 1945, van Guus Luijters en Aline Pennewaard is een publicatie van uitgeverij Nieuw Amsterdam en is verkrijgbaar in de Stadsboekwinkel.
Mede mogelijk gemaakt
De tentoonstelling is mede mogelijk door vele bijzondere bruiklenen van het Nederlandse Rode Kruis, het NIOD, het Verzetsmuseum, het Anne Frankhuis en talrijke particulieren.
![]() |
Cor van Weele, twee personen Spruyt, 3e Helmersstraat 15, 27 mei 1953. Maria Austria Instituut MAI. |
Isaac Israels (Amsterdam 1865 - Den Haag 1934) maakte tijdens zijn Amsterdamse jaren (1887-1905 en 1918) talrijke schetsen, tekeningen, aquarellen, pastels en schilderijen met de stad als onderwerp. Deze sfeervolle tentoonstelling richt zich op het Amsterdam van toen, het dagelijkse leven, de drukte op straat, spelende kinderen, sjouwers, danshuizen, theaters, café’s en de kermis.
![]() |
Dansende vrouwen in een danshuis op de Zeedijk. Pastel door Isaac Israels, ca. 1892-1893. |
Door nieuw onderzoek is van veel voorstellingen de locatie vastgesteld, met ronduit verrassende resultaten. Straten, terrassen, winkels en, theaters en muzieklocaties zijn getraceerd, evenals de huizen van waaruit Israels werkte. Daaronder zijn locaties op grachten als de Prinsengracht, de Brouwersgracht, de Leliegracht en Leidsegracht. Maar ook de Noordermarkt, het Damrak, de Munt, de theaters Carré en Frascati, het Oosterpark en de toen nieuwe Dapperbuurt en de Pijp.
![]() |
Oosterpark, Rijksmuseum |
Isaac Israels is naast George Hendrik Breitner een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het impressionisme in de Nederlandse kunst.
Naast werken uit de eigen collecties van het Stadsarchief zullen er bruiklenen te zien zijn van onder meer het Rijksmuseum, het Amsterdam Museum, het Haags Gemeentemuseum, het Groninger Museum en van diverse particuliere bruikleengevers. Veel daarvan is niet eerder tentoongesteld geweest.
Bij de tentoonstelling verschijnt bij Thoth Uitgeverij in Bussum het boek Isaac Israels in Amsterdam, geschreven door Freek Heijbroek, conservator bij het Rijksmuseum, en de journaliste Jessica Voeten.
Download de folder van Isaac Israels in Amsterdam PDF (1,73 Mb)
Isaac Israels in de Beeldbank
Tijdsduur: 42 minuten
Met Engelse ondertiteling
Over kinderen in de oorlog is opmerkelijk weinig geschreven en zeer opvallend is dat ze hoogstens een rol op de achtergrond vervullen maar meestal anoniem zijn. Van Anne Frank weten we praktisch alles, maar van het Joodse vriendinnetje dat naast Anne op haar beroemde verjaardagsfoto uit 1939 staat, weten we vrijwel niets. Dat was Sanne Ledermann, zij werd op 15-jarige leeftijd in Auschwitz vermoord.
In Memoriam brengt daar voor het eerst verandering in. De 18.000 Joodse kinderen die vanuit Nederland gedeporteerd zijn, krijgen een beschrijving, van circa 5.000 kinderen zijn portretten bijeengebracht, een werk dat jaren in beslag heeft genomen. De vermoorde kinderen worden daarmee uit de anonimiteit gehaald en hebben na bijna 70 jaar een beschrijving en een ‘gezicht’ gekregen.
![]() |
Actrice Nelly Frijda herinnert zich de op vierjarige leeftijd vermoorde Edje van Sijes |
In de indringende film Herinnering aan een vermoord kind verfilmde Willy Lindwer de lotgevallen van een aantal van deze anonieme Joodse kinderen. Aan acht van hen worden herinneringen opgehaald. Vroegere klasgenoten, buurkinderen en vriendjes, vertellen over hun vermoorde Joodse vriendje en vriendinnetje. Het zijn kleine kinderherinneringen die gaan over een strik in het haar, een kikker in een put of het stelen van een appel. Oud minister Frits Korthals Altes vertelt over zijn klasgenootje Riekje Teixeira de Mattos die op 13-jarige leeftijd in Auschwitz werd vermoord. Actrice Nelly Frijda herinnert zich de kleine Edje van Sijes van wie ze de babysit was tijdens het begin van de bezetting. Edje werd op vierjarige leeftijd in Sobibor vermoord. Fotograaf Eddy Posthuma de Boer vertelt over de tweeling Harold en Paul Duizend, die hij op het Olympiaplein in Amsterdam stond ‘uit te zwaaien’ toen ze in lijn 24 zaten, op weg naar Westerbork en Auschwitz. Van de elfjarige Sientje Abram uit de Rapenburgerstraat in Amsterdam is helemaal niets bekend, behalve dat ze in Auschwitz werd vermoord. Geen foto, geen herinnering. Guus Luijters heeft een reconstructie gemaakt en vertelt in de film op basis van de summiere gegevens over haar korte leven in de oude Joodse buurt van Amsterdam.
![]() |
Aline Pennewaard en Guus Luijters |
Documentairemaker Willy Lindwer is bekend om zijn documentaires over de Tweede Wereldoorlog. Zijn film De Laatste Zeven Maanden van Anne Frank werd bekroond met een Internationale Emmy Award en zijn documentaire Kind in Twee Werelden over Joodse Oorlogspleegkinderen kreeg een Gouden Kalf.
Het Stadsarchief organiseert rondleidingen in gebouw De Bazel, het imposante voormalige hoofdkantoor van de Nederlandsche Handelmaatschappij, een pronkstuk van de Nederlandse 20e- eeuwse architectuur. Onder deskundige begeleiding wordt u rondgeleid door de monumentale stijlkamers met een koloniaal verleden en in de Schatkamer, de permanente tentoonstellingsruimte met Art Deco schilderingen op de muren en plafonds. Vele bouwkundige en decoratieve elementen in zowel het gebouw als het exterieur herinneren aan een boeiend verleden van Nederlands grootste bank.
U bezoekt het Informatiecentrum, met alle informatie over Amsterdammers en hun stad, de Studiezaal originelen en de Filmzaal met prachtige historische films. Het Café kan worden bezocht, met diverse assortimenten, variërend van koffie/thee met gebak of een afternoon tea. Informatie over assortimenten in Café De Bazel is verkrijgbaar bij het maken van uw reservering.
Als u zeker wilt zijn van een plek kunt u reserveren:
Telefonisch 020 - 25 11 511
(maandag t/m vrijdag 9.00 tot 17.00 uur)
Of per e-mail: rondleidingen@stadsarchief.amsterdam.nl
(u ontvangt een e-mail terug)
Voor reservering van groepsrondleidingen en -ontvangsten neemt u contact op met Meino Schraal, bij voorkeur per e-mail: groepsrondleidingen@stadsarchief.amsterdam.nl
Of bel: 020- 2511619 (dinsdag t/m vrijdag)
Tijdens rondleidingen kan het gebeuren dat vanwege interne vergaderingen en conferenties niet alle stijlkamers te bezichtigen zijn. Bij het maken van een reservering is helaas niet altijd te voorspellen of dit het geval is. Onze excuses voor het eventuele ongemak.
Als u de metersdikke kluisdeuren bent gepasseerd krijgt u de indruk alsof u in een Egyptische grafkamer aankomt.
De Schatkamer bestaat uit twee verdiepingen, waarbij de bovenste het karakter van een galerij heeft. In de Schatkamer bevinden zich de originele stukken uit de archieven en collecties. In de sfeervolle ruimte staan vitrines opgesteld en ook de ladekasten met daarin de documenten. Een bezoek aan de Schatkamer brengt u wel heel dichtbij de mensen die getuigen waren van soms ontroerende, beslissende momenten in de Amsterdamse geschiedenis.
De toegang is gratis.
Bekijk ook de online Amsterdamse schatten
Elke 1e en 3e zondag van de maand worden spraakmakende gastsprekers geïnterviewd, over onderwerpen uit de roemruchte Amsterdamse geschiedenis. Of een actueel onderwerp wordt in historisch perspectief besproken.
Iedereen is van harte welkom, aanvang telkens om 15.00 uur.
Toegang is gratis.
![]() |
Michèle Talens 1994, Portret van Abdullah Babaoglu, imam, uit Turkije. Foto uit de serie 'Archetypen' gemaakt in opdracht van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Afbeeldingsbestand 010002001783 |
In 1612 werd Cornelis Haga als eerste ambassadeur van de Nederlanden uitgezonden naar Istanbul en kregen de Osmaanse Turken speciale handelsprivileges. De stad Amsterdam vervulde daarbij een belangrijke rol. In Amsterdam zijn diverse sporen uit het verleden van de Nederlands-Turkse betrekkingen terug te vinden. Alexander de Groot wordt beschouwd als de historicus met de meest gedetailleerde boeken over de relatie tussen Nederland en Turkije.
![]() |
Dansende vrouwen in een danshuis op de Zeedijk. Pastel door Isaac Israëls, ca. 1892-1893. |
“Mijn voorvader heette Samuel, maar noemde zich ook Salomon, Zadok en Soesman. Kan dat eigenlijk wel?” Moet je om Joodse genealogie te kunnen bedrijven Hebreeuws kennen? Is er verschil tussen de bronnen bij onderzoek naar Hoogduitse en Portugese Joden? Deze en andere vragen komen aan bod bij de cursus Joodse Genealogie. Het programma bestaat uit:
De cursus Paleografie (oud schrift) helpt degenen die bij onderzoek stuiten op archiefstukken die moeilijk leesbaar zijn. Vooral in zeventiende-eeuwse of nog vroegere teksten is het schrift anders dan het huidige. Ook bepaalde afkortingen en woorden die nu niet meer gangbaar zijn, kunnen problemen opleveren. De lessen behandelen het schrift van de vijftiende tot de negentiende eeuw. In elke afzonderlijke les wordt u meegenomen naar een aansprekend thema uit de geschiedenis van Amsterdam. Behalve dat u oefent met vele verschillende oude handschriften, leert u tevens het een en ander over onderwerpen als weeshuizen, kerken, scheepvaart, rampzalige gebeurtenissen, koloniën, enzovoort, enzovoort.
U ontvangt bij de eerste les de teksten en het cursusschema.
Tijdstip: zaterdagmiddagen van 15.00-17.00 uur.
Data: 28 januari t/m 31 maart 2012
Locatie: leslokaal Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32
Kosten: € 130,- voor gehele cursus, inclusief lesmateriaal.
Aantal deelnemers: minimaal 8 en maximaal 15 per cursus.
Informatie: Pieter Flinkenflögel, archiefcursus@stadsarchief.amsterdam.nl
![]() |
Brand van het oude Stadhuis te Amsterdam op 7 Juli 1652. Tekening H. Spilman. Afbeeldingsbestand: 010094001183 |
In de cursus Genealogie worden allerhande bronnen behandeld die u nodig heeft voor uw genealogisch onderzoek. Aan de orde komen de Burgerlijke Stand, het Bevolkingsregister, de Doop-, Trouw- en Begraafregisters. Maar ook de notariële archieven, de archieven van de Weeskamer, kerkelijke archieven en die van andere instellingen. Tevens ontdekt u wat het internet de genealoog heeft te bieden. In zes gevarieerde lessen leert u hoe u meer te weten kunt komen over uw voorvaderen. Het programma bestaat uit:
![]() |
Gezinskaart van burgemeester De Vlugt. (Zie ook Amsterdamse Schatten: Bevolkingsregister) |
Bij het Stadsarchief is het mogelijk onderzoek te doen naar de geschiedenis van huizen, bijvoorbeeld het huis waarin u woont. In verschillende bronnen zijn hierover gegevens te vinden. Zo kunt u kijken of er oude foto’s en prenten zijn van uw huis, wie er allemaal in hebben gewoond, wie de eigenaars zijn geweest en misschien is te achterhalen wanneer het is gebouwd. Wegens de stedelijke ontwikkeling van Amsterdam ligt de nadruk van deze cursus op het gebied binnen de Singelgracht. Dit onderzoek kan ingewikkeld en tijdrovend zijn, via de cursus maakt u kennis met de mogelijkheden die de archieven u bieden.
Het programma bestaat uit:
![]() |
Rustenburgerstraat, door H. M. J. Misset. De huizen werden afgebroken voor het doortrekken van de Van Woustraat. Afbeeldingsbestand: 010097001974 |
![]() |
Foto: Ton van Rijn |
![]() |
Foto: Ton van Rijn |
Het café heeft 60 zitplaatsen en is geopend van 10.00 tot 17.00, op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00. De lunchkaart is gevarieerd en biedt verrassende gerechten. Bij de koffie en thee kunt u genieten van zoete delicatessen die met verse ingrediënten en volgens eigen recept worden bereid. U bent ook welkom voor een glas fris, bier of wijn of vers geperst vruchtensap. Op verzoek serveren wij een echte Engelse Afternoon Tea!