Laatste Nieuws

Voor tentoonstellingen en evenementen zie ons Programma

Record voor VeleHanden project Tot uw Dienst!

Het indexeringsproject Tot uw Dienst! is in een duizelingwekkend tempo afgerond. De VeleHanden-deelnemers hebben slechts 29 dagen nodig gehad voor het dubbel invoeren en controleren van 98.947 Pensioenkaarten. Op de laatste dag zijn maar liefst 17.981 scans gecontroleerd! Uitgaande van 16 werkzame uren in een dag zijn dat er ruim 1100 per uur.

Er staat weliswaar maar één naam op een pensioenkaart, maar zelfs dat is geen afdoende verklaring voor de snelheid. Deelnemers spreken op het forum over 'verslaving' en 'mogelijke afkickverschijnselen'... Het Stadsarchief zal daarom binnenkort weer een nieuw project starten op VeleHanden.

De eerste 60.000 namen zijn inmiddels te vinden in de index op de Pensioenkaarten.

Zoek in de index
Bekijk het voorbeeld van een Pensioenkaart

Medewerkers van de Historisch-Topografische Atlas van het Gemeentearchief voor de historische schoolkaart van H.J. Schmüll en J.Z. Kannegieter uit 1888

Amsterdam en de Oranjes

Drie eeuwen feesten en rellen
Het Stadsarchief Amsterdam herbergt een unieke collectie stukken over koninklijke bezoeken aan Amsterdam, de viering van Koninginnedag en andere stukken betreffende de relatie van de stad en de Amsterdammers tot het Oranjehuis. De collectie, verzameld door medewerkers van het Stadsarchief en ingebracht door vele particuliere schenkers, is nu via de Archiefbank toegankelijk.

Collectie Stadsarchief Amsterdam: Oranjehuis

Al bijna drie eeuwen geeft het Oranjehuis in de hoofdstad aanleiding tot grote volksfeesten én (soms gewelddadige) rellen. Het oudste stuk uit de collectie dateert van 1734 en betreft een verslag van het (wederzijds) wat bloedeloze bezoek van Willem Karel Hendrik Friso (stadhouder Willem IV) en zijn echtgenote Anna van Brunswijk-Lunenburg aan Amsterdam. Als stadhouder werd hij destijds in Holland niet erkend. Volgens het verslag uitgebracht aan (of door) de burgemeesters van Amsterdam was Willem IV tegen de afspraak in te vroeg gekomen en had hij bij aankomst ook nog eens direct aangegeven dezelfde avond alweer te zullen vertrekken. Het Amsterdamse plan, om daags na hun aankomst met drie burgemeester een bezoek bij het paar af te leggen, werd hiermee – althans zo wil het verslag — gedwarsboomd. De burgemeesters zonden hierop pensionaris Buys naar het prinselijke jacht om verhaal te halen, die vervolgens in zijn gewone kledij voor het prinselijk paar de felicitaties van het stadsbestuur overbracht, dat – zoals het verslag uitdrukkelijk vermeldt — gedurende het hele bezoek bleef staan. Om zeven uur, anderhalf uur na hun aankomst, vertrok het paar alweer.

Eind 19de eeuw deed Koninginnedag haar intrede. Al vanaf Willem I werd de verjaardag van de koning gevierd, maar onze jaarlijks terugkerende Koningsdag vindt zijn oorsprong in 1888 met de viering van de achtste verjaardag van prinses Wilhelmina. In 1887 was de 70ste verjaardag van Willem III al groots gevierd, en in 1888 werd op 30 en 31 augustus de eerste Prinsessedag gehouden. Op het feestterrein achter het Rijksmuseum werd door het Comité tot Veredeling van het Volksvermaak wedstrijden georganiseerd als driebenige wedloop voor paren, zaklopen, worstelen, boegsprietlopen en tonrijden. Er was een groot kinderfeest met draaimolens, poffertjeskramen, goochelaars en poppenkasten. Ook werd bij het Rijksmuseum een wielerwedstrijd georganiseerd, die nog in de jaren ’70 van de vorige eeuw plaatsvond in het Vondelpark, voor de intrede van de – nu onlosmakelijk met Koningsdag verbonden — Vrijmarkt. De collectie van het Stadsarchief bevat vele programma’s, folders, reclamemateriaal en aanplakbiljetten in verband met de viering van Koninginnedag.

Koninklijke bezoeken en feestelijkheden waren vaak aanleiding voor protest. De grootste rellen waren die van 1980 tijdens de kroning van Beatrix. De collectie bevat een unieke en uitgebreide verzameling vlugschriften, pamfletten en dergelijke van allerlei krakers- en actiegroeperingen. De collectie sluit vooralsnog af met het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima in 2002, maar is voor aanvulling vatbaar!

Collectie Stadsarchief Amsterdam: Oranjehuis

Vervolg foto's verzetsgroepen

Onlangs deed het Stadsarchief met onderzoeker Eric Slot een bijzondere vondst. In de Amsterdamse politiearchieven werden foto’s aangetroffen die de Sicherheitsdienst in de Tweede Wereldoorlog gebruikte bij het in kaart brengen en opsporen van verzetsgroepen, zogenaamde Fahndungsbilder. Daarop waren portretten van verzetsmensen geplaatst, gegroepeerd in door de Sicherheitsdienst vermoedde verhoudingen. De beelden waren tot nu toe onbekend. Lang niet alle personen op deze foto’s konden worden geïdentificeerd en besloten werd het publiek om informatie te vragen. Dankzij samenwerking met NRC Handelsblad en regionale pers werden de beelden gepubliceerd en konden lezers meehelpen bij het identificeren van de afgebeelde verzetsstrijders.

Er kwamen veel reacties binnen, zowel bij het Stadsarchief als bij de kranten. Van familieleden, oud-klasgenoten en historici. We ontvingen nieuwe gegevens, nieuwe afbeeldingen en er kwamen nieuwe getuigen in beeld.

Dolf en Eli Millenaar in 1936

Rudolf (Dolf) Millenaar werd zowel door een oud-schoolgenoot als door zijn familie herkend. Hij en zijn broer Eli waren lid van de padvinderij Gooi-Zuid. Toen de padvinderij verboden werd raakten verschillende leden betrokken bij verzetsactiviteiten. Met name Eli was volgens een neef zeer actief en werd door de Duitsers verward met Dolf. Het is nog onbekend in welke context Dolf precies opereerde en wat zijn relatie is met de personen naast wie de Sicherheitsdienst hem plaatste. Of verwarde de SD hem ook hier met zijn broer Eli?

Dankzij de reactie van een familielid werden ook Jan Hendrik (Janrik) van Gilse en zijn echtgenote Geertruida Maria (Truus) van Everdingen geïdentificeerd. Oud Spanjestrijder Van Gilse, broer van Mik die eveneens op de SD foto’s staat, was actief in de groep Militair Contact. Ook Max Meijer behoorde tot deze groep en werd herkend. De drie waren al langer in het vizier van de SD, zoals blijkt door het opsporingsbericht uit december 1942 dat we door dit familielid kregen toegestuurd. Het is afkomstig uit het archief van Truus van Everdingen.

Truus van Everdingen

In twee gebruikte pasfoto´s meenden wij Tineke Wibaut te herkennen. Dit blijkt niet correct te zijn, zo ontdekten we bij verder onderzoek in het archief en dit werd vervolgens bevestigd door de dochter van Tineke Wibaut. Eén van de foto’s blijkt Marianne Helen van den Brink (1923) te betreffen, een dochter van de in Sachsenhausen gefusilleerde Nel van den Brink-Kossen. Een intrigerend feit want deze jonge vrouw werd door de SD duidelijk een grote rol toegekend terwijl over haar oorlogsverleden tot nu toe heel weinig bekend is.

Wat een aantal mensen opviel was dat sommige verzetsmensen die men op deze foto’s zou verwachten er juist niet opstaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor de broers Anton en Jan Pleijte, beiden actief in CS 6 en gearresteerd en veroordeeld in 1943, tegelijk met veel van de leden van CS 6 die wél op de foto’s van de SD staan. Een goede verklaring hebben we daar nog niet voor. De toenmalige buurjongen van de familie Pleijte reageerde en vertelde zijn herinneringen aan de zomer van 1943 toen hij veel optrok met Jan Pleijte. Beiden zaten in het verzet maar verhulden voor elkaar wat er precies gebeurde. Na het overlijden van Jan in kamp Dachau in april 1945 schonk zijn moeder enkele bezittingen van Jan ter herinnering aan zijn buurjongen.

70 jaar na de oorlog blijkt van veel verzetsstrijders die op deze foto’s staan nog steeds maar zeer weinig bekend. Nieuw onderzoek in onder meer de steeds toegankelijker wordende (genealogische) bronnen van het Stadsarchief, en — zoals in dit geval in samenwerking met publiek en de pers - levert gelukkig veel waardevolle informatie op.

Alle aanvullingen en correcties vindt u gemarkeerd in bijgaand document.

Tot uw dienst. Pensioenkaarten op Velehanden.nl

Stadsarchief Amsterdam is na afronding van de index op de Patiëntendossiers een nieuw project begonnen op Vele Handen: Tot uw dienst: Het Amsterdamse Ambtenarenlegioen. De vrijwilligers van Velehanden zijn direct enthousiast aan begonnen, van de bijna 100.000 scans is 30% al ingevoerd. Helpt u ook mee?

Stadsreiniging, 1920

Na jaren werken in dienst van de stad had een gemeenteambtenaar recht op pensioen. Alle benodigde gegevens werden daarom vastgelegd door het Gemeentelijk Pensioenbureau, zodat de hoogte van de uitkering bepaald kon worden. Om alles snel terug te kunnen vinden maakten zij een kaartindex op de dossiers: de pensioenkaarten. Op de pensioenkaarten staan de namen en dienstbetrekkingen van alle Amsterdamse ambtenaren uit het einde van de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw. Dat waren er nogal wat en zij waren van heel divers pluimage: werkmannen en opzichters, onderwijzers en hoogleraren, kantoorklerken en chefs, dienders en brigadiers. We weten straks exact wat iemand deed voor de kost en ook wanneer hij of zij werd bevorderd, geschorst of (eervol of niet) ontslagen.

De resultaten uit het project zullen gedurende het project worden toegevoegd aan de index Pensioenkaarten.

Zoek in de index
Bekijk het voorbeeld van een Pensioenkaart

Archief Isabella van Eeghen geïnventariseerd

Isabella van Eeghen (1913-1997) was adjunct-archivaris van –toen nog- het gemeentearchief en schrijfster van vele boeken en artikelen over de geschiedenis van Amsterdam. Peter-Paul de Baar noemde haar terecht de Miss Marple van de Amsterdamse geschiedenis. Net als de heldin in Agatha Christie’s detectives hield zij van minutieus onderzoek en deductie uit de bronnen die haar ten dienste stonden. En –ook als miss Marple- was zij een echte juffrouw: in een tijd waarin de hoogste staat van een vrouw het huwelijk was, stond zij op dat predicaat. Zij had niets van de dorheid die zo ten onrechte kleeft aan de ongehuwde staat.
Telg uit een rijk en aanzienlijk geslacht, de Doopsgezinde bankiersfamilie van Eeghen was zij extreem zuinig wat betreft eigen comfort en daarbij royaal naar anderen en goede doelen. In de stad was zij een bekende figuur: een wat sjofele kleine oude dame, die graag een gesprek aanging.

Isabella van Eeghen in haar woning aan de Prinsengracht, foto Doriann Kransberg.

Haar verdienste voor de historiografie –zij was zo’n toegewijde historica dat zij de haar aangeboden functie van archivaris afsloeg- ligt vooral in het detail, de grote lijn lag haar niet zo. Wanneer zij een onderwerp ter hand nam, deed zij haar onderzoek tot op het bot van de voorhanden zijnde bronnen en schuwde de zijlijn niet. Internationaal kreeg zij bekendheid door haar degelijke onderzoek naar de geschiedenis van de zo belangrijke Amsterdamse boekhandel. Zij toonde originaliteit in de keuze van haar onderwerpen. Zo heeft zij het ambacht van de verstelnaaisters blootgelegd. Toen men in de Westerkerk bij opgravingen dacht het graf van Rembrandts zoon Titus te hebben gevonden, las zij hierover in de krant. Ze toog naar de kerk, waadde in modder en puin om het hare ervan te hebben en schreef een artikel erover.

Het archief van Isabella van Eeghen is een weerslag van haar rijke leven. Naast correspondentie over allerlei historische onderwerpen (waarbij opvalt hoeveel internationale contacten zij had), vindt men Sinterklaas- en andere spotdichten; met haar vriendin Atie Siegenbeek van Heukelom, boekenillustratrice, wisselde zij tekeningen uit; haar passie voor waaiers leverde een apart hoofdstukje op. Ook in haar waaierverzameling blijkt overigens haar originaliteit: zij verzamelde niet zozeer om de kunsthistorische waarde maar om hun functionaliteit, bijvoorbeeld van het genre kerkwaaiers.

Archief van Dr. Isabella H. van Eeghen

Het eerste Amsterdamse ziekenhuis boven 't IJ

Decennialang moesten bewoners van Amsterdam-Noord naar de andere kant van het IJ om een ziekenhuis te bezoeken, totdat in januari 1966 het Ziekenhuis Amsterdam-Noord (ZAN) de deuren opende. Geen overbodige luxe voor een stadsdeel met zo’n 60 duizend bewoners en grote uitbreidingsplannen. De polikliniek kreeg direct zo’n 5.000 patiënten per maand te verwerken en al in 1968 werd besloten tot een uitbreiding.

Onlangs is het archief van het Ziekenhuis Amsterdam-Noord geïnventariseerd en opgenomen in de Archiefbank.

Ziekenhuis Amsterdam-Noord, 1967

Aan de opening van het Ziekenhuis Amsterdam-Noord was een proces van ruim tien jaar vooraf gegaan. Op 21 juni 1955 werd de Stichting "Medische Voorzieningen Amsterdam-Noord" met als doel "de voorbereiding van het vestigen van een complex van medische voorzieningen in Amsterdam-Noord". Zes jaar later, op 16 mei 1961, werd de eerste paal geslagen en op 3 januari 1966 opende het ziekenhuis zijn deuren. De bouw van het ziekenhuis liep 2 jaar vertraging op en daarmee een kostenoverschrijding van 3 miljoen gulden. Op 24 juni 1987 sloot het ZAN zijn deuren, toen na een fusie van verschillende ziekenhuizen het BovenIJ Ziekenhuis werd geopend.

'Half uurtje op', patiënt in het ziekenhuis Amsterdam-Noord, 1978. Tekening Hendrik Christiaan Broer. Collectie Commissie voor de Tekeningen.

Het archief dat in 2013 en 2014 is overgedragen aan het Stadsarchief bevat stukken van de oprichting tot ca. 1969, en van de laatste periode van zijn bestaan, 1985-1987. Ook bevat het enkele dossiers met stukken ontvangen of opgemaakt door de Stichting Gezondheidszorg Amsterdam, en foto's van de opening van het BovenIJ Ziekenhuis. Het archief van de Medische Staf is beschreven onder rubriek 2.

Blader door een foto-album van de officiële opening op 2 juli 1966 door prinses Margriet.

Foto's verzetshelden in Politiearchief

Het Stadsarchief Amsterdam heeft onlangs een aantal negatieven gevonden met gegroepeerde foto’s van mensen uit het verzet. De foto’s zijn in 1943 gemaakt door de Sicherheidsdienst om inzicht te krijgen in de groepen waarin het verzet zich organiseerde. Van een aantal van de afgebeelde personen is tot dusver niet bekend wie het zijn. Het Stadsarchief Amsterdam verwacht dat er nog mensen herkend zullen worden zodat ook zij een plaats kunnen krijgen te midden van de nu bekende verzetshelden. Als u iemand herkent, laat het ons dan weten via info@stadsarchief.amsterdam.nl.

Download alle afbeeldingen en namen. PDF (8,65 Mb)

Verzetsgroepen als Fahndungsbilder in het Politiearchief

Op 27 maart 1943 pleegde het verzet een brandaanslag op het Bevolkingsregister aan de Plantage Kerklaan. Daar lagen de gegevens van alle Amsterdammers opgeslagen, dus ook die van joodse Amsterdammers: naam, adres, gezinssamenstelling etc. Voor de bezetter waardevolle informatie. De aanslag lukte gedeeltelijk, ook omdat de brandweer niet al te veel haast maakte. Toch verbrandde slechts 15% van de zogenaamde gezinskaarten. Bovendien lagen in Den Haag kopieën. De bezetter was desalniettemin furieus en maakte jacht op de plegers van de aanslag. Eén van de middelen in die strijd waren Fahndungsbilder, waarvan er onlangs een aantal is teruggevonden als glasnegatief in het archief van de Gemeentepolitie Amsterdam: bladen waarop foto’s zijn samengevoegd van personen die volgens de Sicherheitsdienst (SD) verzet pleegden. De foto’s laten zien welke verzetsmensen de Duitsers in het vizier hadden en hoe ze hun onderlinge verhoudingen zagen. Wie behoorde tot welke groep?

Foto's van plegers aanslag op het Bevolkingsregister

Een aantal van de afzonderlijke pasfoto’s waren al bekend, vooral van mensen die in de oorlog werden gefusilleerd. Waarschijnlijk heeft de politie die kort na mei 1945 aan familie gegeven. Maar een flink aantal personen kon nog niet worden geïdentificeerd, althans: niet met zekerheid. Vermoedelijk wist de politie zo kort na de oorlog ook niet wie ze waren. Inmiddels staat een aantal van die foto’s op de Beeldbank, mogelijk volgen er meer. Ze betreffen drie verzetsgroepen: de plegers van de aanslag op het Bevolkingsregister, CS6 en de Persoonsbewijzencentrale.

Aanslag op het bevolkingsregister

De eerste foto die de Sicherheitsdienst liet maken toont de plegers van de aanslag op het Bevolkingsregister, onder wie Rudi Bloemgarten, Johan Brouwer, Sjoerd Bakker en Willem Arondeus. Opvallend is dat een van de leiders van de groep ontbreekt: Gerrit Jan van der Veen. Vermoedelijk kenden de Duitsers hem nog niet, of ze hadden nog geen foto van hem. Op 1 april 1943 werd de koerier van de groep opgepakt. Hij sloeg door en noemde de onderduikadressen die hij kende. Arondeus werd nog diezelfde avond opgepakt, anderen kort daarna. Van der Veen bleef op vrije voeten: hij vertrouwde de koerier niet en had hem zijn onderduikadres niet gegeven. Vrijwel iedereen op de foto werd op 1 juli 1943 in de Duinen bij Overveen gefusilleerd.

Leden verzetsgroep CS6

Verzetsgroep CS6

De tweede foto toont leden van CS6, een verzetsgroep die is vernoemd naar het adres Corellistraat 6. Daar woonde het gezin Boissevain, van wie er twee op de foto staan: moeder Mies en haar zoon Gideon Willem. Zoon Jan Karel – kortweg Janka – staat er niet op. Velen zijn bekend, zoals Jara Koreman (linksboven) en Reina Prinsen Geerligs (schuin onder haar). Maar de grote vraag is: wie is de man in het midden, in de lichte jas? Mogelijk was hij net gearresteerd. Hij heeft zijn handen op de rug (handboeien?) en kijkt niet zoals je op een familiekiekje kijkt.

En wie is de man in het Duitse uniform, en de man met het ontblote bovenlijf? CS6 werd in september 1943 opgerold. De groep pleegde aanslagen met tijdbommen die in de kelder van Corellistraat 6 werden gemaakt en liquideerde Nederlandse handlangers van de bezetter. Deze foto laat ook zien dat de bezetter wist of vermoedde dat CS6 samenwerkte met de Persoonsbewijzencentrale (PBC). Zo werkte Prinsen Geerligs voor CS6 en Koreman voor de PBC. De PBC vervalste persoonsbewijzen. Een aantal mensen staat op meer dan één Fahndungsbild. Van deze foto kon alleen Lucie Visser worden geïdentificeerd. De namen onder de foto’s zijn helaas niet in alle gevallen goed leesbaar.

Herkent u iemand?

Bekijk de foto's in de Beeldbank of download de afbeeldingen met namen PDF (8,65 Mb). Weet u wie op de nog niet geïdentificeerde foto's staan? Neem dan contact op met het Stadsarchief Amsterdam door te mailen naar info@stadsarchief.amsterdam.nl o.v.v. 'Verzet'.

Engelandvaarster Emmy Rutten-Broekman (1905-2000)

Emmy Broekman werd in 1905 in Kotoradja in het toenmalige Nederlands-Indië geboren. Ze vertrok als twintiger naar Nederland. Emmy had talent voor het toneel en schitterde als actrice in het gezelschap van Cor Ruys, directeur van het ‘Nederlandsch-Indisch Tooneel’. Ze trouwde in de jaren dertig met cineast Gerard Rutten en assisteerde hem bij het maken van films als ‘Totes Wasser’. Aan een leven van kunst, toneel en film kwam abrupt een einde door de Duitse inval in mei 1940.

Een andere kant van Emmy dook op. Haar vader, grootvader en overgrootvader waren militair en ook Emmy voelde die roeping. Ze meldde zich in 1940 aan bij de bevelhebber van de Nederlandse Land- en Zeemacht. De capitulatie maakte al snel een eind aan haar militaire aspiraties. Ze wilde daadwerkelijk het land dienen maar slaagde er niet in om aansluiting te vinden bij belangrijk verzetswerk. In 1943 besloot zij uit Nederland weg te gaan; haar doel werd Londen, als ‘Engelandvaarster’. Op 5 augustus 1943 vertrok ze uit Den Haag en begon aan een zware en gevaarlijke tocht. Via België bereikte ze met veel tegenslagen Frankrijk. Lopend trok ze over de Pyreneeën, reisde door een onveilig Spanje en bereikte haar Europese bestemming: Lissabon.

Foto van Emmy, die een opnamebord in haar handen heeft tijdens de opname van Totes Wasser, een film van Gerard Rutten, 1934.

Op 20 november bemachtigde ze een plaats in een geblindeerd vliegtuig naar Engeland; dezelfde dag arriveerde ze in Londen in Oranje Haven, de club van Nederlandse Engelandvaarders. Ze meldde zich aan bij het Vrijwillig Vrouwen Hulpkorps, dat in datzelfde jaar 1943 in Londen was opgericht. Ze nam deel aan trainingskampen en klom op tot staflid.
Voor haar werk in Londen en in Nederland in 1945-1946 ontving ze verschillende onderscheidingen. In 1947 ging zij werken bij de afdeling Moderne Kunst van het Ministerie van Onderwijs, Kunst en Wetenschappen.

Emmy Rutten-Broekman in uniform, 1945 (Fotostudio Merkelbach).

Het recentelijk geïnventariseerde archief van Emmy Rutten-Broekman bevat een dagboek over haar avontuurlijke tocht als Engelandvaarster. Ook zijn er brieven bewaard aan haar familie en vrienden, waarin zij haar lotgevallen beschrijft. Bijzonder in het archief zijn ook de foto’s van onder meer Studio Merkelbach en Godfried de Groot, met Emmy als actrice én als militair.

Bekijk de inleiding en inventaris van het Archief van Emmy Rutten-Broekman.

Leo Smit en Dick Kattenburg, componisten in oorlogstijd

Leo Smit
Onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting was het verwijderen van Joden uit het culturele leven. Joodse musici mochten alleen nog spelen in Joodse orkesten, en alleen die orkesten mochten werk van Joodse componisten uitvoeren. Na het invoeren van de verplichte ariërverklaring en inschrijving in de Kultuurkamer kwam hier ook een eind aan. Muziek van Joodse componisten was helemaal verboden. Ondanks deze maatregelen lieten de vervolgde componisten zich de muziek niet ontnemen.

Leo Smit studeerde in 1924 cum laude af in compositie aan het Conservatorium van Amsterdam. Hij gaf een tijd les aan dit conservatorium, een aantal van zijn composities ging in première in het Concertgebouw. Tijdens de bezetting ging dit niet meer, maar het componeren ging door. In 1941 werd 12 stukken voor 4 handen nog uitgegeven, en ook daarna componeerde hij ondanks gedwongen verhuizingen door. Ook zag hij kans om les te geven.

Dick Kattenburg
Zijn leerling Dick Kattenburg componeerde ook. Vanwege zijn Joodse afkomst moest hij al vroeg in de oorlog onderduiken. Nadat privéles van Smit te gevaarlijk werd, gingen de lessen per post door.

Hierover schreef Kattenburg:

"Ik verlang naar niets liever om de lessen weer mondeling te hervatten, maar ik vrees dat ik nog geruime tijd me met dit surrogaat (overigens van voortreffelijk gehalte, ’t duurt alleen te lang voordat ik ’t krijg) tevreden zal moeten stellen."

Brief van Dick Kattenburg aan Leo Smit

Naast deze brief zijn partituren van Kattenburg met aanwijzingen die waarschijnlijk door Leo Smit geschreven zijn bewaard gebleven. Kattenburg heeft op een aantal partituren zijn naam onleesbaar gemaakt, op anderen stond een schuilnaam. Leo Smit knipte voor zijn deportatie zijn naam van zijn partituren, en gaf ze in bewaring bij een leerling. Dick Kattenburg en Leo Smit werden vermoord in Duitse vernietigingskampen.

Vanaf 5 juni is in het Stadsarchief Componisten in Oorlogstijd te zien, waarin het werk en leven belicht wordt van 20 Amsterdamse componisten die werden vervolgd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met de bijbehorende audiotour en concerten kan hun muziek beluisterd worden.

Archief Gemeentepolitie 1957-1993 in Archiefbank

De sollicitatiebrief van Appie Baantjer, een verboden kunstwerk in het Stedelijk, de kroning van Beatrix, de ontruiming van kraakpand Lucky Luijk, de ontvoering van Maup Caransa en de Bijlmerramp. Een aantal van de belangrijke of geruchtmakende dossiers van de gemeentepolitie. Het zeer omvangrijke archief van de periode 1957-1993 is overgebracht naar het Stadsarchief Amsterdam en is nu deels openbaar.

Sollicitatiebrief van Appie Baantjer, 13 juni 1945

Het archief draagt toegangsnummer 5225.A. Met circa 12.000 inventarisnummers en een lengte van ruim 265 meter omvat het archief ook stukken van vóór 1957 en na 1993, waaronder oorlog gerelateerde processen verbaal en de nasleep van de Bijlmerramp. Niet alle stukken zijn direct openbaar, voor bepaalde delen gelden tijdelijke openbaarheidsbeperkingen vanwege privacy-bescherming. Inzage in dat soort dossiers is soms mogelijk na verkregen dispensatie van de gemeentearchivaris. De inventaris van het Archief van de Gemeentepolitie is beschikbaar in de Archiefbank van het Stadsarchief Amsterdam. Dossiers zijn op aanvraag te digitaliseren.

Kindertekening als steunbetuigingen aan de politie en de mobiele eenheid na de zeer onrustig verlopen inhuldiging van koningin Beatrix op 30 april 1980.

De jaren '70 en '80 van de vorige eeuw waren turbulente jaren op het gebied van het ‘handhaven van de openbare orde’ in Amsterdam. Maar liefst 110 dossiers bevatten informatie over de oproer rond de kroning van Beatrix en circa 200 dossiers uit de periode 1980-1986 bevatten stukken over de roerige ontruimingen van kraakpanden in onder meer de Vondelstraat, Prins Hendrikkade, De Groote Wetering, Lucky Luijk en de Schaepmanstraat. Dossiers van de Zedenpolitie inzake prostitutie, aanrandingen en illegale abortussen zijn ruim vertegenwoordigd. Talloze dossiers beschrijven criminaliteit en drugsoverlast, onder andere op de Zeedijk, maar ook de Damslapers en die jeugd die in de zomers van de jaren 70 van heinde en verre kwamen om te overnachten in het Vondelpark. Het archief omvat dossiers en processen verbaal van geruchtmakende ontvoeringen zoals die van Maup Caransa (1977) en Freddie Heineken (1983). Het bevat dossiers over de moord op Klaas Bruinsma (1987), de moorden op prostitués eind jaren 50 en de koffermoord op een Japanner (1965). Het archief omvat ook 265 dossiers inzake de Bijlmerramp en de nasleep daarvan, waaronder 2750 geluidsbestanden van al het mobilofoon- en telefoonverkeer tot 14 uur na de ramp.

Uit het Archief zijn een aantal stukken toegevoegd aan de Amsterdamse Schatten:

Archief Ivo Samkalden geïnventariseerd

Burgemeester I. Samkalden bij de viering van het 700-jarig bestaan van Amsterdam (1275-1975)

Ivo Samkalden werd op 10 augustus 1912 geboren te Rotterdam. Na de HBS-B studeerde hij Indologie aan de Rijksuniversiteit te Leiden. In 1938 promoveerde hij aan de Universiteit van Leiden op een proefschrift over Indische Rechtspraak, huwde hij met Olga Meijers, en ging vrijwel direct daarna naar Indonesië waar hij aspirant-controleur werd bij het Binnenlandsch Bestuur op Oost-Java. In 1945 keerde hij met zijn gezin terug naar Nederland. Samkalden kreeg een ambtelijke betrekking op het Ministerie van Overzeese Gebiedsdelen en werd lid van de Partij van de Arbeid. In 1956 werd hij benoemd tot Minister van Justitie in het vierde kabinet Drees (1956-1958).

Burgemeester Samkalden bezoekt de Nieuwmarktbuurt na rellen rond aanleg metro, 1975.

Na zijn laatste ministerschap werd hij in 1967 burgemeester van Amsterdam. In deze functie kreeg hij te maken met allerlei openbare-ordeproblemen, waaronder de bezetting van het Maagdenhuis (1969), de Damslapers (1969-1970) en de rellen rondom de Nieuwmarktbuurt (o.a. rond de metro-aanleg) en met spanningen in het college van B&W. In 1977 trad hij voortijdig af. In het archief is veel te vinden over de diverse functies die hij heeft bekleed maar ook enkele persoonlijke stukken alsmede stukken die afkomstig zijn van zijn vrouw.

In welk archief van de gemeente moet ik zijn?

Hoewel je bij ons door alle inventarissen heen kunt zoeken, kan het zoeken naar de juiste documenten een stuk sneller gaan als je weet in welk archief je moet zijn. En als het gaat om documenten van de gemeente moet je dus weten hoe de gemeentelijke organisatie in elkaar stak in de periode waarin je onderzoek wil doen.

Wij houden een overzicht bij waarin vanaf het midden van de 19e eeuw alle gemeentelijke organisatieonderdelen staan opgesomd, compleet met datum van oprichting en opheffing, en eventuele rechtsvoorgangers en rechtsopvolgers (als we die weten). Het overzicht is per 1 januari 2015 bijgewerkt en telt intussen 73 pagina’s met vele diensten, bedrijven, stadsdelen, bureaus, adviesraden, commissies, gemeenschappelijke regelingen, etc. En sinds kort ook clusters en rve’s, oftewel resultaat verantwoordelijke eenheden.

De oudste dienst is de Stadsbank van Lening, opgericht in 1614 en nog steeds bestaand. Eén van de bekendste en grootste diensten was Dienst Publieke Werken: van 1856 tot 1980, waarna de dienst langzaamaan werd opgeknipt in meerdere kleinere diensten. Maar een leeftijd van bijna 125 jaar is heel respectabel te noemen. Een heel wat minder lang leven was de Stadsarchitect beschoren: van 1856 tot 1873. Maar hij heeft wel een interessant archief nagelaten. En het kan nog veel korter. Op het gebied van de volkshuisvesting bijvoorbeeld volgden de diensten elkaar snel op: Bouw en Woningdienst (1990-1994), Stedelijke Woningdienst (1994-2002), Dienst Wonen (2003-2009) en Dienst Wonen, Zorg & Samenleven (2010-2014). Ook de Dienst Straatmakerij bestond niet heel lang (1992-1995). Maar ja, een organisatie is nu eenmaal altijd in beweging.

Download het historisch overzicht. PDF (1,26 Mb)

Zie ook: Nieuwsarchief (2002-2015).

Laatst bijgewerkt op 23 juli 2015

Nieuwsarchief